Dünyada Tereyağı Üretiminde Önde Gelen Ülkeler Hangileridir?

Tereyağı, doğadan sofralara taşınan vazgeçilmez süt ürünlerinden biridir. Leziz besin kaynağı yalnızca sofraları şenlendirmekle kalmaz, aynı zamanda kıvamı ve aromasıyla da pek çok yemeğin lezzetini artırır. Besin değeri yüksek zengin içeriği ve katkısız yapısıyla da öne çıkan tuzlu ve tuzsuz tereyağı çeşitleri, metabolizmayı destekleyerek sağlığa katkı sunar.  

Tereyağının Tarihçesi

Beslenmenin çeşitli aşamalarında önemli bir yere sahip olan tereyağının tarihini merak edenlerin sayısı da bir hayli fazladır. Siz de önemli bir lezzet kaynağı olarak beslenmenizde yer verdiğiniz bu tereyağının geçmişini öğrenmek isteyebilirsiniz. O halde gelin önce, tereyağının tarihçesi hakkındaki detaylara göz atalım. 

Tereyağı üretimi ve kullanımı konusundaki ilk bulgulara, Antik dönemde rastlanır. Bugüne ışık tutan bilgiler, M.Ö. 2500 ila M.Ö. 1400’lere uzanır. Bu dönemde tereyağı hem Mısır’da bir vazo içerisinde rastlanan tereyağı kalıntıları hem de firavunun yemek listesinde yer alarak kayıtlara geçer. 

20. yüzyıla gelindiğinde tereyağının sağlıklı olduğu fikrine katılmayanların sayıca arttığı görülür. Ancak 21. yüzyılda bilimin ışığında geliştirilen yöntemlerle incelendikten sonra, sağlık açısından yararlı bulunur. Vitamin, mineral, yağ asitleri ve enzimler bakımından  mükemmel bir profile sahip olduğu anlaşılır. Zengin ve besleyici içeriğ ile sağlıklı beslenme düzeninde kabul gören gıda maddesinin tüketimi, her geçen gün daha da artmaktadır. 

Dünyada Tereyağı Üretimi ile Öne Çıkan Ülkeler

Dünyada tereyağı üretiminde önde gelen ülkeler arasında ilk üçlük sıralamaya baktığınızda  birinci Hindistan’dır. AB-28 ülkeleri ve ABD ise ilk üçe yerleşen ülkelerdir.  

Türkiye Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü verileri ışığında 2022 yılında, dünyada tereyağı üretiminde önde gelen ülkeler şunlardır: (34)

1. Hindistan: 4.899 bin ton, 
2. AB-28: 2.393 bin ton,
3. ABD: 949 bin ton,
4. Pakistan: 862 bin ton,
5. Yeni Zelanda: 467 bin ton,
6. Rusya: 293 bin ton, 
7. Meksika: 209 bin ton,
8. İngiltere: 150 bin ton,
9. İran: 133 bin ton, 
10. Kanada:122 bin ton,
11. Çin: 109 bin ton,
12. Brezilya: 105 bin ton,
13. Türkiye: 96 bin ton.

Dünyada tereyağı üretiminin geldiği noktayı son üç yılda gösteren bilgiler Türkiye Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü (TEPGE) tarafından hazırlanan “Durum Tahmini Süt ve Süt Ürünleri - 2023” yılı incelemesinden alınmıştır. Bilgiler ışığında son üç yıla bakıldığında ve 2022’ye gelindiğinde, dünyada 12 milyon ton tereyağı üretimi gerçekleşmiştir. 2023 yılı raporunda ise dünyada tereyağı üretiminde yaşanan artış, toplam miktarı yaklaşık 13 milyon tona çıkarmıştır. (5)

Türkiye’nin 2022 yılında gerçekleştirdiği tereyağı üretimi yaklaşık %12,8’lik bir artışla 95,7 bin ton olarak kayıtlara alınmıştır. (2)

Dünyanın En İyi Tereyağı Üreticileri

Ham madde temininde ve üretimde kaliteye önem veren birçok firma, dünyanın en iyi tereyağı markaları arasında öne çıkar. Tereyağı genellikle inek sütünden elde edilir. Sütün üzerinde biriken ve süt kaymağı olarak da bilinen süt yağı ya da krema, tereyağı yapımı için kullanılan ana malzemedir. 

Ürünlerinin kalitesine imza atan tereyağı üreticileri, doğal yaşam alanlarında beslenen sağlıklı hayvanların sütünü kullanmayı tercih eder. Geleneksel üretim yöntemlerinden ödün vermeyen kaliteli tereyağı markaları, modern teknolojileri entegre ettikleri tesislerde faaliyet gösterir. İnsan sağlığına zarar verecek her türlü maddenin yanı sıra yapay ilaveler kullanmaktan da kaçınan üreticiler, katkısız tereyağı üretimi konusunda yüksek hassasiyet gösterirler. 

Tereyağı üretimi alanında eğitimli ve tecrübeli çalışanlarla hizmet vermek, profesyonel imalat sürecinin vazgeçilmezidir. Çünkü süt hem doğallığını hem de tazeliğini muhafaza etmesi gereken hassas bir besin türüdür. Bu nedenle sütün bozulmasını önlemek, besin değerini kaybetmeden işlemek, yüksek kalitede olmasını sağlamak ve tereyağı üretmek için gereken her unsur, özenle dikkate alınır. 

Sütün temininden fabrikalara getirilmesine, doğal metotlarla işlenmesinden paketlenmesine, depolanmasından son kullanıcıya ulaştırılmasına kadar, her aşama büyük bir hassasiyetle yönetilir. Temizlik ve hijyen kurallarına uyma koşulları ise dünya standartlarında kriterler baz alınarak gerçekleştirilir.   

Dünyada Tereyağı Tüketimi ile Öne Çıkan Ülkeler

Dünya üzerinde tereyağı tüketimi tespitinde elde edilen istatistiksel veriler, bir ülkede kişi başına düşen ortalama tereyağı miktarını belirler. Tereyağı üretim rakamları, kilogram ölçü birimi ile güncel kayıtlara geçer. 

TEPGE (Türkiye Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü) tarafından hazırlanan “Durum Tahmini Süt ve Süt Ürünleri - 2023” yılı incelemesine göre son yıllarda Avrupa ve Kuzey Amerika’da tereyağı tüketimi artış göstermiştir. Hayvansal yağların insan sağlığına olumlu katkılarını açıklayan bilimsel çalışmalar, tereyağı tüketimine gösterilen talebin yoğunlaşmasına neden olmuştur. (15)

Dünyada tereyağı tüketimi kişi başına düşen yıllık ortalama kg miktarları şöyledir: (4)

1. Yeni Zelanda: 2020 / 5,9 kg - 2021 / 6,0 kg - 2022 6,2 kg
2. Belarus: 2020 / 5,3 - 2021 / 4,5 kg - 2022 / 4,7 kg
3. Hindistan: 2020 / 4,4 kg - 2021 / 4,5 kg / 2022 4,6 kg
4. AB-27: 2020 /4,3 kg - 2021 /4,3 kg - 2022 /4,2 kg
5. Kanada: 2020 / 3,7 kg - 2021 / 3,9 kg - 2022 / 3,9 kg.

Dünyada Tereyağı İhracatında Önde Gelen Ülkeler Hangileridir?

Dünyada tereyağı üretimi ve tüketimi oldukça fazladır. Tereyağı ihracatı ise gıda ticareti sektöründe önemli pay sahibidir. Çünkü tereyağı hem kahvaltılık hem de yemeklik olarak tüketilmeye uygun çok yönlü bir gıdadır. 

Dünyada tereyağı ihracatı, hesaplanan istatistiklere göre Yeni Zelanda’yı açık ara farkla önde gösterir. İhracat miktarı 2022 yılında 397 bin ton’dur. Sıralamayı ikinci olarak tamamlayan ülke AB ülkeleridir. AB-28 ihracat rakamı 2022’de 262 bin ton’dur. Dünyada tereyağı ihracatı listesinin 3. sırasındaki ABD 63 bin ton ithalat oranına sahipken İngiltere ise 59 bin ton olarak kayıtlarda yer alır. Hindistan ise 2022 yılında 50 bin tonluk ithalat verilerine sahiptir. (6)

Tereyağı Kalitesini Ayırt Etme Yolları:

Tereyağı kalitesini ortaya çıkaran öncelikli unsur hiç şüphesiz ki sütün kaynağından gelir. Çünkü doğanın eşsiz bitki çeşitliliğine sahip ortamında, taze ve yeşil otlarla beslenen hayvanların sütü, içerik yönünden daha zengindir. Kaliteyi etkileyen ikinci önemli faktör ise doğal tereyağı üretim sürecidir.

Dünyanın önde gelen yabancı ya da yerli tereyağı markaları arasından seçim yaparken aşağıdaki kaliteli tereyağı ayırt etme yollarını dikkate alabilirsiniz:

• Yem Türü: Doğal otlayan hayvanlar ile hazır kuru yemle beslenen hayvanlardan elde edilen sütler tereyağının lezzetini, aromasını, kıvamını ve kalitesini etkiler. 
• Süt Yağı İçeriği: Süt yağı içeriğini % 80 ila % 95 oranında içeren tereyağları mevcuttur. Süt yağı miktarı arttıkça tereyağının tadı ve besleyicilik özelliği de artar. 
• Üretim Süreci: Geleneksel yöntemlerle üretilen köy/yayık tereyağı ile geleneksel üretime bağlı kalınarak modern tesislerde yapılan üretim, kalitenin önemli bir göstergesidir. 
• Organik / Sahte İçerik: Organik tereyağı içeriği saf ve katkısızdır. Zararlı maddeler içermediği için “Organik” ibaresi bulunan ürünleri güvenle tercih edebilirsiniz.
• Marka Prestiji: Bir tereyağı markasının sunduğu kalite ve güven hem dünya hem de ülke genelinde önemlidir. Kaliteden ve doğallıktan ödün vermeyen tereyağı üreticileri, ileri standartları mühendislik uygulamaları ile birleştirir.
• Raf Ömrü: Dayanıklı tereyağı, tazeliğini, lezzetini, aromasını ve mükemmel görünümünü uzun süre korur. Bunun için ürün ambalajında belirtilen “Üretim tarihi / Son kullanma tarihi / Tavsiye edilen tüketim tarihi” gibi bilgileri gözden geçirebilirsiniz.
• Tüketici Yorumları: Tereyağı satın alırken kaliteyi ayırt etmenizi kolaylaştıran yollardan biri de üretici marka ve ürün hakkındaki yorumları incelemektir. Bu sayede gerçek tereyağı ve kalitesi hakkında fikir sahibi olabilirsiniz.  

Doğal ve saf lezzetin tazeliğini hissetmek istiyorsanız, birbirinden nefis tereyağı çeşitleri ile kahvaltı sofralarını zenginleştirmeniz mümkündür. Bu özel yağı tatlılardan hamur işlerine, soslardan çorbalara, tencere yemeklerinden ızgara ve fırın yöntemleriyle pişirmeye kadar her alanda kullanabilirsiniz.

KAYNAKLAR:

1. Süt ve Süt Ürünleri TEPGE (2023) 13-14
2. Süt ve Süt Ürünleri (2023) 2
3. Süt ve Süt Ürünleri (2023) 15 (Kaynak: CLAL (Erişim: 22.08.2023)
4. Süt ve Süt Ürünleri TEPGE (2023) 19
5. Süt ve Süt Ürünleri TEPGE (2023) 34